انشا ( خانم کریمی )

انشاء/ صغری کریمی

آموزش جمله‌سازی

پس از آموزش نوشتن غیرفعال (رونویسی) و آموزش نوشتن نیمه‌فعال (املا) به مرحله آموزش نوشتن فعال یا خلاق می‌رسیم. با درس جمله‌سازی آغاز می‌شود و با درس انشا ادامه می‌یابد. دانش‌آموزان به این مهارت دست می‌یابند که پیامهای خود را به صورت فرایند سخن نوشتاری، تولید و به مخاطب فرضی یا واقعی ارائه نمایند.

جمله‌سازی در واقع مقدمه‌ای است برای آماده‌سازی دانش‌آموزان در درس انشا با انواع جمله‌های خبری، پرسشی، امری و تعجبی آشنا شوند.

انواع تمرینات جمله‌سازی:

1. جمله‌سازی شفاهی

الف) تمرین پرسش و پاسخ

ب) دوباره‌سازی

ج) جمله‌سازی با کلمات داده شده

2. تشخیص صحت جمله

مثال: حسن به مدرسه رفت.                        خرس پرواز کرد.

3. تغییر کلمات جمله

مثال: تضاد: امروز هوا خیلی سرد بود.            امروز هوا خیلی گرم بود.

زمان آینده: امروز به مشهد می‌روم.               فردا به مشهد خواهم رفت.

4. جورکردن گروه کلمات

الف) ایران                نان ‌می‌پزد

ب) گندم                  را در فصل پاییز می‌کارند

ج) نانوا                             کشور ماست

5. پرکردن جای خالی جمله

مثال: با چای ..... می‌خورند. (سیب، قند، گوشت، میوه)

فردا به مدرسه ...... (نمی‌روم، نمی‌خورم، نمی‌شویم، نمی‌توانیم)

6. منظم‌سازی جملات درهم ریخته

مثال: سینما، به، دیروز، دوستم، رفتم، با، من

7. گسترش جمله‌ها

مثال: حسن آمد. (یواش)                  حسن یواش آمد. (یواش)

ما با یاری خدا پیروز .... .

8. کوتاه‌سازی

مثال: حسن و برادرش به خانه ما آمدند. (آنان)

9. جمله‌سازی به کمک تصویر

10. تمرینات افزایشی

مثال: من سیب می‌خورم. (قرمز)              من سیب قرمز می‌خورم.

11. ترکیب جمله‌های ساده

مثال: آن مرد برادر حسن است. آن مرد کشاورز است.

آن مردِ کشاورز برادر حسن است.

12. جمله‌سازی با کلمات داده شده

13. جمله‌سازی در قالب پاسخ به پرسشهای مکتوب

 

 

انشا و روشهای آموزش آن

انشا مرحله نگارش فعال (خلاق) است که خود هدف غایی آموزش مهارت نوشتن می‌باشد. تمام مراحل قبلی نوشتن یعنی رونویسی، کلمه‌سازی، جمله‌سازی و املا در واقع مقدماتی هستند تا دانش‌آموز را آماده نگارش خلاق نمایند. در برنامه آموزش دبستانی نقش انشا این است که فرصتهای لازم را برای دانش‌آموزان جهت یادگیری مهارتهای متنوع نوشتن فعال فراهم کند؛ مانند نوشتن توصیفی، واقعه‌‌نگاری، خاطره‌نویسی و نامه‌نگاری شخصی.

انواع دیگر نوشتن خلاق مثل گزارش نویسی، زندگینامه نویسی (بیوگرافی)، سفرنامه‌نویسی، نوشتن نامه‌های اداری، قراردادها، صورتجلسه، شکواییه و نگارشهای ادبی (نمایشنامه، فیلمنامه، داستانک و داستان) را باید به مقاطع راهنمایی و دبیرستان محول کرد.

برخی از ملزومات تسلط بر نوشتن فعال (انشا) در دوره دبستان عبارتند از:

الف) توانایی به کارگیری اطلاعات، دانشها و تجربیات خود؛

ب) توانایی سازماندهی و نظم‌بخشی به افکار، مقاصد و نگرشهای خود؛

ج) توانایی بهره‌گیری صحیح از عناصر زبانی به منظور بیان نوشتاری افکار، مقاصد و احساسات خود؛

د) توانایی استفاده از علائم نشانه‌گذاری.

این ملزومات پایه‌های درست نویسی را بنا می‌نهد. اما موضوعاتی که انتظار می‌رود یک دانش‌آموخته دوره دبستان بر نگارش آنها مسلط باشد عبارتند از:

1.      خلاصه‌نویسی متون داده شده؛

2.      تشریح وضعیت یک مکان مشخص یا یک موقعیت ویژه یا یک شیء؛

3.      توصیف یک رویداد یا واقعه (واقعه‌نگاری)؛

4.      یادآوری و توصیف یک ماجرای شخصی (خاطره‌نویسی)؛

5.      ارتباط نوشتاری با افراد دیگر به وسیله‌ نامه (نامه‌نگاری شخصی).

تحقق این پنج نوع نگارش به روش یا روشهای تدریس ویژه‌ای هم نیاز داریم.

روشهای آموزش انشا:

1.      روش سنتی؛

2.      روش الگوهای نوشتاری؛

3.      روش مراحل نگارش؛

4.      روش تلفیق جمله‌ها؛

5.      روش رابطه‌ها؛

6.      روش نظریه جهانی.

1. روش سنتی: معلم، یک یا چند موضوع را انتخاب می‌کند و از دانش‌آموزان می‌خواهد درباره‌ی یک موضوع مطالبی بنویسند. سپس چند دانش‌آموز انشاهای خود را در کلاس قرائت می‌کنند. البته گاهی معلمانی که دلسوزترند و یا علاقه‌مندی بیشتری نسبت به درس انشا دارند. انشاهای بقیه دانش‌آموزان را هم جمع‌آوری کرده، و برخی از اشکالات آنان را گوشزد می‌نمایند. «فرآیندهای نگارش» تکیه کند بر «محصول نگارش» تأکید دارد.

تجربه‌ی چندین ساله وجود درس انشا در مدارس ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان نشان می‌دهد که شمار زیادی از دانش‌آموزختگان مقاطع مختلف آموزش و پرورش به هیچ‌وجه به مهارتهای نوشتن فعال (خلاق) دست نمی‌یابند و از برآوردن کوچکترین نیازهای ارتباطی نوشتاری خود عاجزند. این ضعف، دلایل زیادی دارد اما دلیل عمده آن را باید در حاکمیت روش آموزش سنتی انشا دانست.

2. روش الگوهای نوشتاری: دانش‌آموزان قبل از اینکه از قدرت تفکر تثبیت شده‌ای برخوردار باشند می‌توانند تقلید از یک سبک نوشتاری را فرا بگیرند.[1] معلم با ارائه انواع نوشته‌ها، از دانش‌آموزان می‌خواهد به تکمیل، تفسیر، ساده‌کردن و بازنویسی آنها بپردازند. دانش‌آموزان پس از مواجه‌شدن با متون از قبل نوشته شده، با تقلید از آنها به یادگیری نوشتن می‌پردازند. ایراد این روش نیز این است که تا حد زیادی به محصول نوشتار توجه دارد و دانش‌آموز را با فرآیند نوشتار فعال درگیر نمی‌کند.

3. روش مراحل نگارش: این روش بر این نظر استوار است که باید دانش‌آموزان را از فرآیندهای نوشتاری آگاه کرد. فرآیند نوشتار را شامل سه مرحله دانسته‌اند:

الف) مرحله پیش از نگارش؛

ب) مرحله نگارش؛

ج) مرحله ویرایش و بازبینی.

الف) مرحله پیش از نگارش. این مرحله را «مرحله برنامه‌ریزی» می‌نامیم. دانش‌آموزان باید با مطالعه و مراجعه به اطلاعات و تجربیات خود آنچه را می‌خواهند روی کاغذ بیاورند مشخص کنند. در این مرحله می‌توان با ارائه منابع تصویری، نوشتاری، پرسش و پاسخ، توضیح مفاهیم و ... دانش&z

/ 0 نظر / 41 بازدید